Het overwegen van euthanasie op basis van een schriftelijke euthanasieverklaring bij iemand met dementie – een beslishulp voor artsen.

Download de Beslishulp Euthanasie & Dementie door op het plaatje hierboven of op deze link te klikken

Achtergrond

Sinds de invoering van de euthanasiewet in 2002 – die euthanasie bij dementie op basis van een schriftelijke euthanasieverklaring mogelijk maakt mits aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan – worstelen artsen met de vraag hoe zij om moeten omgaan met schriftelijke euthanasieverklaringen van mensen met ernstige dementie. Hoewel er inmiddels enkele gevallen van euthanasie bij dementie op basis van een schriftelijke wilsverklaring zijn uitgevoerd, blijven veel artsen terughoudend om het leven te beëindigen van iemand met wie zij daarover niet meer kunnen communiceren.

Wanneer er sprake is van beperkingen in de beslisvaardigheid en/of de patiënt wilsonbekwaam is bevonden ten aanzien van het mondeling verzoek om euthanasie, is extra behoedzaamheid geboden in de afweging over het al dan niet uitvoeren van euthanasie op basis van een schriftelijke euthanasieverklaring. Deze zorgvuldige afweging heeft vooral betrekking op de eerste vier inhoudelijke zorgvuldigheidseisen.

In het empirische onderzoek DALT, dat wij afgelopen jaren uitvoerden, is vanuit praktisch, juridisch en ethisch perspectief inzicht verkregen in de dilemma’s waarmee artsen worden geconfronteerd bij euthanasieverzoeken bij dementie. Als eindresultaat van dit onderzoek is de Beslishulp Euthanasie & Dementie ontwikkeld, die artsen houvast biedt bij het zorgvuldig omgaan met euthanasieverklaringen van mensen met dementie. In de praktijk  vindt de zorgvuldige afweging plaats op basis van de schriftelijke euthanasieverklaring, de huidige uitingen van de persoon met dementie en de inbreng van diens omgeving.

De beslishulp is bedoeld voor artsen en is van toepassing in (een combinatie van) de volgende situaties:

• Een patiënt met dementie die een schriftelijke euthanasieverklaring heeft en een ‘doodswens’ uit, maar bij wie sprake is van beperkingen in de beslisvaardigheid en/of die niet meer in staat is zijn wil ten aanzien van het euthanasieverzoek te uiten.
• De familie, naaste, mentor of wettelijk vertegenwoordiger van een patiënt met dementie en beperkingen in de beslisvaardigheid en/of die niet meer in staat is zijn wil ten aanzien van euthanasie te uiten, en die verzoekt om uitvoering van de schriftelijke euthanasieverklaring.
• Als arts ben je bekend met de inhoud van de schriftelijke euthanasieverklaring van een patiënt met dementie en beperkingen in de beslisvaardigheid en/of die niet meer in staat is zijn wil ten aanzien van euthanasie te uiten, en je vraagt je – gezien de klinische situatie van de patiënt – af of dit verzoek inmiddels van toepassing is.

Wat is de beslishulp?

• Een ondersteunend instrument voor artsen, bedoeld ter ondersteuning van een zorgvuldig afwegingsproces
• Het biedt gestructureerd kader, dat artsen helpt bij het maken van hun eigen professionele afwegingen
• Het omvat een set verkennende vragen, die artsen helpt de relevante informatie te verzamelen voor een zorgvuldige afweging ten aanzien van de zorgvuldigheidseisen

 Wat is de beslishulp niet:

• Een normerend stuk – De euthanasiewet stelt algemene wettelijke kaders en open normen. Deze schrijven niet precies voor hoe in elke situatie moet worden gehandeld; de concrete invulling gebeurt in de medische en juridische praktijk
• Een afvinklijst – De beslishulp ontneemt de arts niet de verantwoordelijkheid voor de eigen afweging en uiteindelijke beslissing

Hoe is de beslishulp tot stand gekomen?

• De beslishulp is het praktische eindproduct van het DALT-onderzoek, uitgevoerd door onderzoekers van UNO Amsterdam, van de afdeling Ouderengeneeskunde van Amsterdam UMC
• Bij de totstandkoming van de beslishulp is gebruik gemaakt van de expertise van KNMG (Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) en Verenso (beroepsvereniging van specialisten ouderengeneeskunde)
• Voor de ontwikkeling van de beslishulp is gebruik gemaakt van:
  – De uitkomsten van het DALT-onderzoek (Dementia, Advance Directives and Life Termination)
  – De Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl)
  – Het ‘KNMG-standpunt ‘Beslissingen rond het levenseinde’

 Voor verdere achtergrond informatie en wetenschappelijke publicaties ga naar:
DALT Project: Dementia, Advance directives and Life Termination – UNO Amsterdam

Webinars

UNO Amsterdam organiseert in 2026 in ieder geval twee webinars rondom de beslishulp. Tijdens dit webinar vertellen we over het tot stand komen van de beslishulp en bespreken we een casus.

Woensdag 15 april, meer informatie en inschrijving

Maandag 28 september, meer informatie en inschrijving

Persbericht

Persbericht Beslishulp Euthanasie en Dementie

De beslishulp is gerealiseerd met subsidie van ZonMw.

Februari 2026